'It-teknoloġija moderna ma ġagħlitx lill-għaqal tal-antiki jisparixxi. Anzi għamlitu iktar aċċessibbli.'

Fi Franza għadu kemm ġie ppubblikat “Manuel de la sagesse antique” li qrajt reċensjoni tiegħu fil-gazzetta Le Monde tat-23 ta’ dan. L-għaqal tal-antiki li hemm miġbur f’dan il-Manwal, huwa l-għaqal tal-klassiċi Griegi u Rumani.

Aħna barra minn Platun u Epiktetu, Ċiċerun u Marku Awrelju, għandna l-kotba tal-għaqal fil-Bibbja mnejn imbillu subgħajna u niffriskaw moħħna. Speċjalment minn erba’ kotba msejħin proprju tal-Għerf: Proverbji, Koħelet, Għerf, Bin Sirak. Kollu għerf antik, qadim, tal-imgħoddi, u fl-istess waqt, ġdid u ta’ dejjem.

Għaqal bla rivelazzjoni

1. Kultant, matul ħajti ltqajt ma’ min qies l-għerf tal-antiki bħala għanqbut. Kultant hawn min jara l-istess għaqal bħala xkiel. Hawn min tant ikun irid li tgħaddi tiegħu, li jkun dispost iwarrab il-parir tajjeb. Hawn xi wħud li ma jissaportux il-madmad tas-sens tar-raġuni.

Issa Ċiċerun fid-De Officiis, jgħid li l-ewwel ħaġa qabel tibda taġixxi trid tara li r-raġuni tikkontrolla x-xewqa. Jew kif jgħidha hu: ut appetitus rationi pareat. L-għaqal tal-pagani sab il-quċċata tiegħu fil-kitba ta’ Marku Awrelju. Billi miktuba minn min kellu l-aqwa setgħa fi żmienu, Imperatur tad-dinja ċivili, il-Meditazzjonijiet tiegħu ħaqqhom li jinqraw minn kull min għandu xi setgħa. Jibda billi jgħid li mingħand nannuh, Varus, tgħallem l-imġiba tajba u r-rażan tat-temperament tiegħu.

Għaqal u ġustizzja

2. Mill-kotba tal-Għerf tal-Bibbja titgħallem ħafna: speċjalment dwar il-ġustizzja u s-sewwa. Hemm għaqal li jwassal għas-sewwa, bħalma hemm il-għaqal ta’ Macchiavelli. Kif tasal anki jekk mhux fis-sewwa. Ċerti politiċi jkollhom it-tentazzjoni li jikkuntentaw irwiehom bl-għaqal u l-prudenza tas-sriep. Ma jafdawx wisq u jaqblilhom, ma jqisux it-tbatija ta’ ħaddieħor, u jaqblilhom.

Illum issib min ifaħħar politiku li jkun, kif jingħad bl-ingliż “streetwise and ruthless”. Din hi forma minuri ta’ għaqal u kontroll. Kultant effettiva, iżda biex tagħti suċċess lil xi ħadd tagħti dannu lil bosta, li kultant jispiċċa biex jolqot lil min aġixxa bla ma qies il-morali. Il-mentalità ta’ dawk li ma jqisux il-konsegwenzi morali, waqt li jqisu l-konsegwenzi l-oħra kollha, ma hix xi ħaġa moderna. Macchiavelli għex 500 sena ilu.

L-għerf miġbur u t-teknoloġija

3. Hawn min jaħseb li bil-kompjuter ħafna mill-għaqal u l-għerf tal-imgħoddi spiċċa l-valur tiegħu. Xejn minn dan. Il-bnedmin jibqgħu bnedmin. Anzi fuq l-internet ħafna mill-kotba tal-għerf iddistillat fl-aħjar imħuħ ta’ qabilna llum jinstab diġitalizzat. Basta żżuru. Dari kienu jgħidu li meta vvintaw id-dawl elettriku għebu l-ħorsien mid-djar. It-teknoloġija moderna ma ġagħlitx lill-għaqal tal-antiki jisparixxi. Anzi għamlitu iktar aċċessibbli. Għamlet iktar faċli għal kulmin irid li jixrob minn dawn l-għejun.
 

Il-manwal hu personali

4. Kull wieħed u waħda minna nifformaw il-manwal tal-għaqal għalina stess, mill-esperjenza tagħna, mill-esperjenza ta’ ħaddieħor u mill-qari. Iżda hemm min ma tantx jirrikorri lanqas għal-lezzjonijiet li jkun tgħallem bil-qâres. Naraw jirripetu rwieħhom żbalji li l-għaqal missu żamm milli jsiru l-ewwel darba, u issa lanqas żamm milli jsiru għal darb’oħra.
 

Il-libertà, l-iżball u x-xogħfa

5. Biex il-bniedem jista’ jkollu l-libertà, kien jeħtieġ li titħalla l-possibbiltà tal-iżball. Biex il-bniedem jista’ jkollu l-libertà, kien meħtieġ li r-raġuni tmexxih biex ma jiżbaljax, jew biex, meta jiżbalja, jixgħof. Jista’ wkoll fi bluhitu jitlaq l-użu tar-raġuni.